A.Erol GÖKSU

Tıp dünyasında bir ameliyat robotik kollarla yapıldığında bunu gelişen teknolojinin ve yapay zekanın ışığındaki cerrahın başarısı olarak alkışlıyoruz. Eğitimde yapay zeka destekli kişiselleştirilmiş öğrenme algoritmaları kullanıldığında çağdaşlaşma diyoruz. Hatta savunma sanayiinde yapay zeka entegrasyonlarının gelişmişliğini hayretle takip ediyoruz. Ancak konu sanata geldiğinde birdenbire tutucu bir tavır takınıyor, "Bunu teknoloji yaptı" diyerek üretimi değersizleştirmeye çalışıyoruz.

Bu yaklaşım belirgin bir çifte standarttır ve ne yazık ki insanlığın teknolojik yenilikler karşısında sergilediği ilk önyargı değildir.

Nasıl ki bir tabloyu yapan fırça değil, fırçaya yön veren zihin sanatçıysa; sanatı değerli kılan da kullanılan aracın karmaşıklığı değil, eserin dinleyicide bıraktığı duygusal karşılıktır ve bu duyguyu yapay zeka destekli de olsa meydana getiren insan bir sanatçıdır.

Sanat tarihinin kronolojisine bakıldığında, yeni araçların ve mecraların doğuşunda yaşanan benzer dirençler hep olagelmiştir:

19. yüzyılda fotoğraf makinesi ilk çıktığında, dönemin ressamları ve eleştirmenleri "Sadece bir düğmeye basılıyor, tuval ve fırça yok, bu sanat olamaz" diyerek fotoğrafçılığı küçümsedi. Bugün ise fotoğrafçılık, dünyanın en saygın sanat dallarından biri.

Elektronik gitar, synthesizer ve drum machine (davul makinesi) müziğe girdiğinde, geleneksel akustik müzisyenler bu seslerin "sahte" olduğunu, gerçek bir müzikal yetenek gerektirmediğini savundu.

Bilgisayar üzerinden kanalları birleştirerek müzik yapan yapımcılar için "Bilgisayar müzisyeni olunmaz, sadece kopyala-yapıştır yapılıyor" dendi.

Bugün yapay zekaya özellikle sanatla olan ilişkisinde verilen tepki, geçmişte fotoğraf makinesine veya synthesizer'a verilen tepkinin tıpatıp aynısıdır. İnsanlık, yeni bir "enstrüman" ile karşılaştığında öncelikli olarak onu reddetme eğilimi gösterir.

Yapay zeka kendi kendine durup dururken bir acı hissetmez, bir aşk beslemez veya bir toplumsal eleştiri getiremez. O, yalnızca insan zihninden çıkan fikri, duyguyu ve vizyonu işleyen gelişmiş bir üretim aracıdır.

Bir şarkının omurgasını oluşturan sözler, o sözlerdeki duygu, anlatılmak istenen hikaye ve o metnin arkasındaki yaşanmışlık tamamen insana aittir. Yapay zeka, yazarın zihnindeki tınıyı gerçeğe dönüştüren devasa bir dijital orkestra veya bir prodüktör görevini üstlenir.

Sinema dünyasından bir örnekle bakarsak; bir film yönetmeni kamerayı bizzat tutmaz, ışığı kendi ayarlamaz, tüm rolleri kendi oynamaz. Ancak filmin vizyonu, yönetimi ve kararları ona ait olduğu için eser, o "yönetmenin eseri" olarak anılır. Yapay zeka ile müzik üreten bir sanatçı da projesinin kreatif direktörüdür.

Yapay zeka ile nitelikli bir müzik ortaya çıkarmak, sanıldığı gibi tek bir düğmeye basıp çıkan ilk şeyi kabul etmek değildir. O ilk halini kabullenmek zaten kişiyi sanatçı ve besteci yapmaz. Zihindeki doğru hissi, aranan ritmi, doğru ses rengini ve armonik yapıyı yakalayabilmek; yüzlerce deneme, kelimelerin yerine oturması, stil yönlendirmesi ve detaylı bir kürasyon süreci gerektirir. Burada emek, fiziksel olarak bir enstrümanın tellerine basmakta değil; düşünsel süreçte, vizyonda ve doğru yönlendirmededir.

Geçmişte ilk ortaya çıktığında eleştirilen pek çok alet gibi, gelecekte de yapay zeka desteğiyle müzik üretmek, bugün bir dijital ses yazılımı kullanmak kadar sıradan ve doğal karşılanacaktır. Ama şu unutulmamalıdır ki, teknolojik araçlar ne kadar gelişirse gelişsin, insan ruhuna dokunan şey asla algoritmaların kendisi olmayacaktır; algoritmaları kullanarak kendi hikayesini anlatan insanın sesi olacaktır. Yüreğinden taşan sözleri yazan, bu sözlere göre müzik uyarlayan hep insan olacaktır.

Yapay zekayı bir tehdit veya sanatsal üretimde "kestirme yol" olarak değil, yeteneği ve imkanı ne olursa olsun, duygu insanının  zihnindeki müziği dünyaya duyurmasına olanak tanıyan demokratik bir enstrüman olarak görmek, çağın ruhunu yakalamanın en doğru yoludur.